در خصوص تاریخ منطقه ارسباران پژوهشگر پر تلاش آقای حسین دوستی در کتاب «تاریخ وجغرافیای آذربایجان» مطالب ارزشمندی را درج کرده است که پرده از زوایای تاریک منطقه برداشته است . وی تاریخ اجمالی ارسباران را دوره های پیش از تاریخ پیش از میلاد مسیح دوره ی ماد ، هخامنشیان ، سلوکیان ، اشکانیان ، ساسانیان ، دوره ی اسلامی ، دوره ی صفویه و افشاریه وقاجاریه تشریح کرده است. همچنین محقق و نویسده ارجمند حجت السلام والمسلمین میرزامحمد حافظ زاده نیز در کتاب دو جلدی (ارسباران در گذر حماسه و تاریخ) به طورمفصل به این موضوع پرداخته اند. کتاب (تاریخ ارسباران) سرهنگ بایبوردی نیز از کتاب بسیار گران مایه است که باب پژوهش را در خصوص تاریخ اذربایجان گشوده است . تاریخ دیزمار نیز بنا به اقتضای موضوعی در کتاب های یاد شده تا حدودی بیان شده است. ما نیز با توجه به اهمیت برخی حوادث دوران اخیر تنها به ذکر اجمالی برخی از آن بسنده می کنیم . زیرا تاریخ دیزمار با توجه به اهمیت گسترده آن و بکر بودن تحقیق و پژوهش جدا گانه و مفصلی را می طلبد . همچنین این منطقه بدلیل داشتن عرفا ، شعرا و علما مشهور از اهمیت ویژه ای برخوردار است. علیرغم وجود شخصیت های چون کمال الدین ابوالعباس احمد بن گشتاسب دیزماری (که از نوادری بوده وبه گفته صاحب طبقات الاسنوی (صاحب النکت المشهوره الا التنبیه و له تصنیف فی الفروق کان فقیها صالحا" ، متصوفا کثیر الحج و الخیر) فردی عالم و فقیهی صوفی مشرب و انسان خیر بوده است ملا علی علییاری ، ایت الله العظمی حجت کوه کمری ، نباتی ، خرم ، خاور، عندلیب قره جه داغی ، ستارخان و از معاصرین استاد جعفری و غیره از آن دیار بر خواستند، متاسفانه به علل مختلف گمنام باقی مانده است.
منطقه دیزمار در طول تاریخ به دلیل کوهستانی و صعب العبور بودن و به دلیل وجود پناهگاههای طبیعی و کوهستانی برای درآمان ماندن از گزند دشمن و همچنین امکان پنهان شدن از مهاجم ،مورد توجه سرکردگان،شورشیان و بالتبع مهاجمان بوده است.
وجود قلعه و حصارهای نظامی«کوردش»،«جوشون»،«گال»،قلعه علی بی «علی بیک» در دل کوه «کامتال»مؤید مطلب یاد شده است.
هجوم مغولان،درگیریهای ارمنه و مسلمانان ،قتل عام مسلمین ،قتل عام مسلمانان از جانب ارامنه،تجاوز روسها به دفعات و کرات،نفوذ عثمانی ها،حاکمیت و امارت حکمرانان ونمایندگان حکومتی همه و همه تاریخ سیاسی-اجتماعی منطقه را رقم زده است.از حوادث تاریخ تجاوز روس به سرزمین ایران و قتل عام مسلمانان توسط ارامنه و گروه افراط گرای داشناقها که نقش ستون پنجم را در جنگ روسها علیه ایران بازی کرده اند ، حاکمیت امیر ارشد ،جنگ امیر ارشد با اسماعیل سیمتقو، تیرخوردن امیر توسط سرهنگ کلب علی خان،خروج ناصر داش کسنی و دستگیری میهن پرستان و هواداران حکومت مرکزی ایران مستقر در منطقه از طرف روسها در نوار مرزی،حکومت پیشه وری،هجوم کوردآتلیسی و غیره از جمله حوادثی است که هنوزهم در خاطره مردان وزنان منطقه باقی مانده است وهمان گونه که در پیش گفته شد، ذکر یکایک آنان از عهده این مقال خارج است . وآن را به زمان و کتاب دیگر موکول می کنیم، ولی برای آشنا شدن بیشتر خواندگان با منطقه دیزمار تشریح و معرفی برخی دهات و قصیبه های مهم منطقه و مناسب می دانیم ........
ادامه دارد
ادامه بحث قبلی:
ادامه بحث قبلی:انواع حیوانهای وحشی و پرندگان در مناطق ییلاقی ،کوه ها و جنگل های منطقه به ویژه در رشته کو هها (کامتال) تحت حفاظت محیط زیست استان موجود است .از قبیل خرگوش ،گربه وحشی،سمور،خار پشت،گراز،خوک،آهو،بز کوهی ،قوچ ،میش ،یوزپلنگ ،خرس ،گرگ ،روباه،شغال،راسو ،گنجشک،داغ خوروزو ،قمری،ساری کؤینگ ،سار،بولبول ،قرقی،کلاغ،زاغچه ،شاهین،عقاب ،هدهد،قجیر،همای،باز ،فاخته ،دارکوب،قرقاول،دراج،بلدرچین،کبوتر،کبک،توراغای،دم جنبانک،طاووس ،انواع مارهای سمی و مارمولک ،سوسمار و غیره یافت می شود.در منطقه حفاظت شده (کامتال)و جنگل های دیزمار و بویژه جنگل سرسبز وییلاقی (دوخانا)که از طرف محیط زیست کشور و یونسکو از حیث آب و هوا جزو مناطق نادر دنیا اعلام شده است ،بسیار دیدنی و جذاب وتماشائی است .صخره های تند و تیز و راههای باریک و صعب العبور با چشمه ها ی جذاب(کامتال)جنگل های دارای درخت پالیط (بلوط) ون،آجی قئییم ،قره اغاج ،دوققوز،دونول،مرمریخ،قره تیکان ،شف آغاجی ،آردیج (سروکوهی)انواع گون،درخت سقز،یولغون ،هول ،ایت بورنو،آت گؤتو ،چییه لک ، بؤیوک تیکان،قره گیله ،سوماق که در ییلاق (دوخانا)،(قره دره) و(دوست آشنا)با اب و هوای بسیار دلنشین و بدون شرجی واقع شده است ،به اهمیت طبیعی منطقه افزوده است.گیاهان داروئی و خوراکی همچون پاپیز،کئشیر،کهلیک اوتی،گیریش،قوزوقولاغی ،شیوه رن،بیزوشا،امن کؤمه جی ،گلین بارماغی ،اجی –قیجی ،یئملیک،خوروزبودو ،پیشیک دیرناغی ،اونلوجا فیاغلی جا،اوه لیک ،بولاغ اوتو ،تورشک،پولک،داغ مرزه سی ، داغ نانه سی ،گیشنیز ،داغ کاوری ،سقریوسانجی،غذایاغی ،گزه نه،شیرین بییان،اجی بییان،سوتلوجه،گؤوزبان ،ختمی گولو ،ایلان قارپیزی،شوه رن به وفور یافت می شود و اهالی منطقه از گیاهان یادشده عرقیات،دار و انواع غذاها درست می کنند.وجود ابهای معدنی ،معادن مس،طلا و اهن ،سرب و روی،لاجورد،سنگ چینی ،نمک ،زغال سنگ،نقره ،سنگ گچ و اهک وسیمان سفید و همچنین مراتع سرسبز ،کشتزارها ،شکارگاهها و مناطق تفریحی دیدنی به جاذبه های توریستی منطقه افزوه است.وجود رودهای قره سو، دوزال چایی ،آراز، دستیری چایی،قاراچای ،اوشتوبون چایی منطقه را از لحاظ باغداری و کشاورزی رونق بخشیده است......
ادامه دارد
ادامه بحث قبلی:

در جلد دوم کتاب (در ذکر سلاطین سلاجقه) چنین نوشته شده است: قزل ارسلان در رمضان سال 586 هجری بر طغرل دست یافت و وی را در قلعه دیزمار در آذربایجان محبوس ساخت.در عالم آرای عباسی نوشته شده است که :(دیگر مولانا مطربی قزوینی که خلاصه اهل ادوار ودر حسن صوت گویندگی سرآمد روزگار و تصانیف قول وعملش دستورالعمل نقشبندان نادر کار است وبسیار صاحب طبیعت و بذله گوی و ندیم وخوش صحبت افتاد و استاد حیدرقلی عودی که سازنده تیز مضراب..و ملازم سرکار عالی بود و خدام میرزایی پیوسته در مجالس خواص با اعزه مذکور... داشته به شعر سنجی و تاریخ و نقل حکایات و روایات سرورافزایی .خاطر همگنان بودند... به دوزال و کوردشت که دو موضع است از قوی و مواضع الکاء (اولکه) دزمار در کنار رود ارس جانب جنوبی واقع شده وارد گشته سه روز در آنجا توقف سه روز در آنجا توقف نمودند و این هردو موضع دو ... از قطعات ریاض جنان که باغات آن به هم پیوسته اقسام میوه ها به تخصیص انار شیرین که ارباب ذایقه و تمیز بر انار یزد و ابر قوه و شاهواره ساوه و قم ترجیح می دهند و ... جای آ ن دارد و اقسام انگور های نازک لطیف الوان در آنجا خوب می باشد ودر آن میوه ها در بار و بسیار بود. خصوصاً انار که آن مقدار به حاصل می آید که تمامی بلاد و قصبات آذربایجان و شیروان و آران و گرجستان نقل می نمایند و کافی است.اولاد عظام موسی بیگ دزماری که با سلسله علیه نصیریه طوسیه قرب قرابت دارند و الیاس خلیفه که از زمره ... قراجه داغ به قدم دودمان وافزونی منزلت و مکان امتیاز تمام دارد و در آن اوقات .. شفقت و الطاف شاهی اشفاق و تربیت ان عالی جاهی به حکومت و دارائی آن مملکت سرازیر گشتند با اولاد موسی بیگ یک سلسله اند ،در قریه جنت مثال دوزال منازل مرغوب و ایوانهای بلند اساس در غایت دلنشینی و دلگشای تربیت داده اند و در آن گوشه نزهت بخش ... کرم گسترده حسب المقدر تفقد احوال آینده و روند ه نموده شیوه مهمان نوازی مرعی دارد...بالجمله در اول ماه رجب از آن مقام فرح انجام مراجعت واقع شده تا انتهاءالکاء دزمار جناب خلافت پناهی و اقوام مشایعت نموده به خدمات قیام داشتند و ازانجا ... آمده به سعادت زیارت تربت شریف شیخ العارفین شیخ شهاب الدین اهری قدس سره فایز گردید.
همچنین در ناسخ التواریخ جلد اول در کتاب نزهه القلوب میرزا حمدلله مستوفی از دیزمار به بزرگی یاد شده است . در نزهه القلوب نوشته شده است که(دیزمار ولایتی است در شمال تبریز کمابیش پنجاه پاره دیه بود و دوزال و کوردشت و قولان و هراز وخاروانا (خوروانق )از معظمات آن .هوایش معتدل استبه گرمی مایل و آبش از آن جبال بر می خیزد و فاضلابش در ارس می ریزد. حاصلش غله و پنبه و انگور و میوه به همه انواع م باشد و پیشتر از همه جارسد ونوباوه تبریز از انجا باشد. حقوق دیوانی اش چهل هزار و هشتصد دینار است.)به سبب وجود ارتفاعات زیاد و کوهستانی بودن منطقه و اب و هوای معتدل و انواع و اقسام غلات ،میوه و تره بار در این منطقه به دست می آید.گندم،جو،چاودار،ارزن(یارما)،برنج صدری و چمپا(در حاشیه رودخانه دوزال )گیلاس ،زردآلو ،توت ،شفتالو ،آلبالو ،زغال اخته ،انجیر ،انار ،انگور،گردو،بادام،به، سیب ،آلوچه ،آلو بخاری ،هندوانه،خربزه ،شاماما،به وفور در مزارع و باغات منطقه به دست می اید.
کشت پنبه و تربیت کرم ابریشم نیز در سرتاسر نوار مرزی از کلاله تا سیاری رواج دارد....
ادامه دارد
ادامه بحث قبلی:
نگاهی به تاریخ ، فرهنگ و جغرافیای (دیزمار)
ای صبا گر بگذری برساحل رود ارس
بوسه زن برخاک آن وادی و مشکین کن نفس
منزل سلمی که باش هر دم از ما صد اسلام،
پر صدای ساربان بینی و آهنگ جرس. « حافظ»
دیزمار یکی از ولایات منطقه ارسباران و یا قره داغ می باشد که در تقسیمات کشوری فعلی به سه منطقه دیزمار غربی به مرکزیت سییاری (سیه رود)،
دیزمار مرکزی به مرکزیت (خاروانا) و دیزمار شرقی به مرکزیت (مرداناغیم) تقسیم شده است.ارسباران در شمال غرب ایران ودر شمال استان آذربایجان شرقی واقع شده است که از طرف شمال به رود ارس ، از جنوب به شهر تبریز ،هریس و شرق به شهرستانهای مشکین،مغان و از غرب به شهرستان مرند و جلفا محدود می گردد.شهرستان اهر و کلیبر مرکز منطقه ارسباران است و این منطقه دارای پانزده ولایت است که هوراند، ورزقان ،دیزمار غربی و شرقی ،اوزومدول،ماوازخان (مواضع خان)، حسنوو،مئشه پارا اسکانلی ،مولان،آبش احمد ازاعظم ولایت آن دیار است.دیزمار دارای یکصدوبیست ده می باشد : اسامی برخی روستا ها به شرح ذیل است.
آستامال،آوان آوانسر،آقان (اغوان)،اندیرگان،اوردوکن،ارزیل،اوروج ،آستاراخان،اوشتوبون،الیف آباد،
الوان،انویق،اننیق،ایری،بیشکک،پیربولاق،پهناور،تیلکری،جوشون،چشموغان،حاجیلار،خاروانا،دست ایری(دستجرد) ،دوزال،دوست آشا،سیرکئش،سیغای،سیند آخیر،سؤهران،سیوان،سییاری،ترزم،رحیم قیشلاغی،نووه کی،قولان،قره دره،کالجان،گؤی گونبد،کوردشت ،کومار،کلوو،کوجان،کوراکئش،گول آخیر،گلوو،کوکمر،گوراند،لامباران،لیلاب،مزرعه شادی،چول مزره سی،موسن،مشک عنبر،میانا،نئچق،نظرکندی،نگاریستان،نمنق،نوجه مهر،ورزقان،هولق،یئنگیجه،مرداناغیم،قره چی لر،اولیق،کیرینگان،زنگیلان،کلاله،کوانی می باشد.دیزمار به عنوان یکی ازولایات مشهور ارسباران از طرف شمال به رود ارس، از طرف جنوب به بخش اوزومدول ارسباران از مغرب به بخش داران شهرستان جلفا و منطقه مرند(رشته کوه های کامچی) و از طرف شرق به بخش مئشه پاراو و حسنوو منتهی می گردد.منطقه دیماز دارای کوه های تند ونیز باتخته سنگ های عظیم سر به فلک کشیده همچون کامتال ،مشک عنبر،پیرسقا ،دوخانا و دارای گردنه های صعب العبور دره های ژرف و چین خوردگی های نا مرطب واعجاب انگیز و جنگل های وسیع و مراتع سرسبز و رودهای تند می باشد.در این منطقه از ارسباران دره ها بسیار تنگ است و فرسایش آب بطور عمقی بوده و شیب تند سیلاب ها باچهره زیبا و عجیب منظره بسیار تماشایی را به وجود آورده است.علیرغم سوابق تاریخی منطقه دیزمار باتوجه به وجود آثار تاریخی قلعه ها واستراتژیکی بودن منطقه و موقعیت آن و ترکیب و ساختار فرهنگی،طبیعی منطقه در کتب تاریخی به عظمت از آن یاد شده است و در کتاب های تاریخی عالم آرای عباسی و ذکر سلاطین سلاجقه،نزهته القلوب اثر میرزه حمدالله مستوفی ناسخ التواریخ از آن سخن رفته است با این حال تاریخ فرهنگ و استعداد طبیعی وانسانی منطقه برای مردم کشورمان تاکنون در کتمان مانده است.
بی تناست نیست که برخی از نوشته های مورخین بزرگ در اینجا درج گردد:.....ادامه دارد
منابع:دیوان میرزا خرم کوردشتی
ادامه بحث قبلی:
آستمال:
روستایی با قدمت چند هزار ساله که می توان مردم آنرا به دو قوم آستامال و آس آن که دو نژاد ترک هستند نسبت داد، با طبیعت بکر خود ذهن هر کسی را به خود مشغول میکند. به علت دور بودن روستا، حدود 20 کیلومتر از راه آن خاکی است که باعث ناشناس ماندن آن منطقه و طبیعت بکر آن است. به علت همجوار بودن روستا با جنگلهای ارسباران، گردشگران و کوهنوردان زیادی به این روستا میآیند. در نزدیکی آستمال روستایی سروستان (سوستین) نام وجود داشته که از بین رفته است. منطقه ی کوروش که در نزدیکی آستمال است به گفته ی شفاهی (افرادی که اهل آن منطقه هستند) مربوط به کوروش، شاه ایران است که البته نمیتوان به گفته ی شفاهی افراد اعتماد کرد. روستای آستمال سابقه ی تاریخی کهنی دارد و در گذشته به دژ قوم ماد معروف بوده است. سکونت در این مکان به هزارۀ اول قبل از میلاد باز میگردد. مسجد قدیمی، زیارتگاههای سیدجبرئیل و پیرصندوق از جمله آثار تاریخی و مذهبی روستای آستمال است. اهالی روستا نسبت به امامزاده ی سیدجبرئیل که در5 کیلومتری روستا واقع شده، اعتقاد عمیقی دارند و نذورات خود را به ضریح آن میبندند. اهالی روستا لهجه ی خاصی نسبت به دیگر روستا های همجوار دارند که لهجه ی بسیار شیرینی است.
روستای کرینگان:
که در منطقه ی حسنو واقع شده است از این جهت دارای اهمیت است که اهالی آن به زبان تاتی صحبت میکنند. قبلاً اهالی چندین روستای دیگر نیز در دهستانهای حسنو و دیزمار شرقی به زبان تاتی صحبت میکردند که امروزه از بین رفته است. با این حال اهالیروستای ملک تالش و روستای ونستان در نزدیکی کرینگان نیز با زبانتاتی آشنایی دارند. کرینگان قبلاً نزدیک به یکصد خانوار داشت که امروزه به کمتر از 30 خانوار کاهش یافته است. علاوه بر آنچه که گفته شد در سالهای گذشته، 55 تپه و محوطه ی تاریخی شهرستان ورزقان در فهرست آثار ملی ثبت شده است که قدمت آنها مربوط به دوران فرا پارینه سنگی تا قرون میانه اسلامی میباشد. «تپه داشباشی(ارمنی گوللویی)» روستای امیرآباد با قدمت دوران اورارتو، هزاره اول ودوم قبل از میلاد، «قلعه کندی بولاغ» روستای مسقران با قدمت عصر آهن و هزاره اول قبل از میلاد، «قلعه داشی» ارزیل با قدمت هزاره اول قبل از میلاد و قرون اولیه و متاخر اسلامی، «قلعه اژدها داشی» شهر تاریخی اژدها داشی در نزدیکی اندریان با قدمت هزاره اول قبل از میلاد، «گورستان سقای» با قدمت هزاره اول قبل از میلاد، «قلعه سرخه دیزج» با قدمت اورارتو، هزاره اول قبل از میلاد و قرون 6 – 8 هجری و «تپه اللهلو» روستای الله لو با قدمت هزاره اول قبل از میلاد و دوران اشکانی و ساسانی از آن جمله هستند.
معادن ورزقان:
شهرستان ورزقان از حیث معادن بسیار غنی است. این شهرستان با قرار گرفتن بر روی کمربند آلپ ـ هیمالیا دارای اندیسهای متعدد مس و عناصر فلزی دیگر نظیر سرب، روی و آهن میباشد. کمربند یاد شده از کوههای آلپ در اروپایغربی شروع شده و پس از عبور از کشورهای اروپایشرقی از ناحیة مرزی جلفا وارد ایران میشود و در نهایت با عبور از کشورهای پاکستان و هندوستان به کوههای هیمالیا ختم میگردد. در ناحیه ی ورزقان بر روی این کمربند بیش از30 اندیس معدنی مس شناسایی شده است.کانسار مس سونگون که در شمال ورزقان قرار گرفته است، بزرگترین اندیس مس در شمالغرب ایران است. این کانسار یکی از بزرگترین کانسارهای مس دنیا بوده و قابل مقایسه با معادن دنیا مانند بینگهام در آمریکا، چوکی کوماتا در شیلی است.مس سونگون: فاصله این معدن از تبریز 100 کیلومتر و از ورزقان 25 کیلومتر بوده و در مجاورت روستای سونگون واقع است. معدن مس سونگون در یک منطقه کوهستانی با متوسط ارتفاع 2000 متر بالای سطح دریا واقع شده است. روستا و توده نفوذی سونگون، بر روی رشته کوههای قره داغ و ارسباران قرار گرفتهاند. این رشته کوهها با 80 کیلومتر عرض بخشی از کمربند آندزیتی آلپ ـ هیمالیا می باشند. بلندترین و مرتفعترین نقطهی آن 2460 متر و پستترین نقطهی آن نیز 1700 متر میباشد. بدین ترتیب اختلاف ارتفاع در محدوده معدن حدود 750 متر میباشد که سبب ایجاد توپوگرافی شدید و دامنه های پرشیب شده است.کانیسازی اصلی کانسار شامل کانیهای مس و مولیبدن است. ذخیره احتمالی حدود 470 میلیون تن و ذخیره ممکن حدود 600 میلیون تن برای کانسار است که در مجموع کل ذخایر قطعی، احتمالی و ممکن در محدوده کانسار سونگون حدود 7/1 میلیارد تن سنگ مس با عیار 62 گرم بر تن است و بدین صورت معدن مس سونگون دارای ذخیره احتمالی و قطعی بالایی نسبت به معدن مس سرچشمه کرمان است. مجتمع مس سونگون به تنهایی 3 درصد ذخایر مس جهان را در اختیار دارد. هرچند مجتمع مس سونگون از سالها پیش فعالیت خود را آغاز کرده است اما تاکنون تنها محصول تولیدی مجتمع کنسانتره مس بوده که آن هم به دلیل نبود کارخانجات ذوب به سمت کرمان بارگیری میشود. در راستای عملیات اجرایی طرح توسعه مجتمع معدن مس سونگون شهرستان ورزقان از دو سال پیش آغاز شده است که در آن ایجاد و راه اندازی چهار واحد جدید تغلیظ، ذوب، اسید سولفوریک و پالایش مجتمع مس سونگون پیشبینی شده است.........ادامه دارد
فرماندار شهرستان ورزقان گفت: آثار تخریبی معابر، میادین و آسفالت خیابان ها بعد از گذشت دو سال از
وقوع زلزله همچنان دست نخورده باقی مانده است.
به گزارش آوای ورزقان، علی وفادار روز پنج شنبه در جلسه بررسی مشکلات بهداشتی و عمومی این
شهرستان افزود: بیش از دو سال از حادثه دلخراش زلزله در این شهرستان می گذرد ولی آثار تخریبی به جا
مانده مردم را دچار مشکل کرده و نیازمند توجه بیشتر مسوولان استان آذربایجان شرقی است.
وی خاطر نشان کرد: قسمت اعظم آسفالت خیابان های ورزقان در زمان بازسازی و نقل و انتقال مصالح ساختمانی و انشعابات منازل از بین رفته است.
وفادار گفت: شهرستان ورزقان با داشتن آثار طبیعی و اماکن مذهبی متعدد در فصل تابستان پذیرای هزاران نفر گردشگر است که متاسفانه فضای داخل شهر و
امکانات عمومی جوابگوی مسافران نیست.
نماینده مردم ورزقان در مجلس شورای اسلامی نیز در این جلسه با انتقاد از پرداخت نکردن هزینه پروانه های ساختمانی به شهرداری گفت: طبق توافق پروانه
های ساختمانی بطور رایگان از طرف شهرداری واگذار و مقرر شد هزینه این پروانه ها از طرف بنیاد مسکن به شهرداری پرداخت شود.
الله ویردی دهقانی ایجاد منابع جدید با توجه به پتانسیل های گردشگری در این شهرستان را یکی از راهکارهای کسب درآمد برای شهرداری دانست و تاکید
کرد: اگر این امر مدیریت شود کمک بیشتری به شهرداری ورزقان خواهد بود.
.: Weblog Themes By Pichak :.
.jpg)
.jpg)
.jpg)
.jpg)
.jpg)

.jpg)
.jpg)


